Agenda

Op deze pagina vindt u de agenda voor het komende seizoen. Naast de lezingen die we organiseren, zullen hier ook gezamenlijke waarneem activiteiten en de excursie vermeld worden.

Ieder seizoen organiseren we 6 lezingen, die gegeven worden in de collegezaal van Museum & Sterrenwacht Sonnenborgh:

Zonnenburg 2, 3512 NL, Utrecht

Ook streven wij ernaar jaarlijks 2 lezingen te organiseren in samenwerking met het Natuurkundig Gezelschap in Utrecht. Deze lezingen worden gehouden in het Koningsbergergebouw op de Uithof, tegenwoordig het Utrecht Science Park: Budapestlaan 4a-b, 3584 CD, Utrecht. De lezingen beginnen steeds om 20:00 uur; de zaal is open vanaf 19:45 uur. Rond 21:00 uur is er een pauze van ongeveer een kwartier; de lezingen duren tot circa 22:00 uur. De lezing in maart is doorgaans kort: na de pauze wordt dan de jaarvergadering gehouden. Niet-leden, die een lezing bij willen wonen, kunnen een verzoek naar de secretaris sturen (secretaris[at]minnaert.nl). De hieronder gebruikte afbeeldingen zijn ontleend aan andere websites: ze bevatten elk een link naar de betreffende website.

Lezingen- en activiteitenprogramma 2022-2023

27 september – Margot Brouwer:
Donkere materie: ‘echt spul’ of onbegrepen zwaartekracht?
Gezamenlijke lezing met het Natuurkundig Gezelschap
Zaal Atlas in het Victor J. Koningsbergergebouw, Budapestlaan 4a-b, 3584 CD, Utrecht

Al bijna een eeuw zijn astronomen in conflict over de mysterieuze aard van donkere materie. Is de extra massa die we in het heelal waarnemen ‘echt spul’, of kloppen de oude zwaartekrachtwetten van Newton en Einstein niet op grote schaal? Om hierachter te komen gebruikten we de kromming van de ruimtetijd zelf om de extra zwaartekracht rond meer dan 259.000 sterrenstelsels te meten. Hiermee konden we ongekende tests uitvoeren van de voorspellingen van verschillende donkere materie- en alternatieve zwaartekrachttheorieën, waaronder Modified Newtonian Dynamics (MOND) en Erik Verlindes recentere theorie van Emergente Zwaartekracht. Welke theorie werkt het best?

Margot Brouwer is natuur- en sterrenkundige, gespecialiseerd in de kosmologie. Ze studeerde af aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde aan de Leidse Sterrewacht. Hierna werkte ze aan de Universiteiten van Amsterdam en Groningen waar ze onderzoek deed naar donkere materie, alternatieve zwaartekracht en de grote-schaalstructuur van het heelal. Nu combineert ze haar wetenschappelijke kennis met filosofie en zingeving door te schrijven en spreken voor een breed geïnteresseerd publiek. In dit kader werkt ze ook aan haar eerste boek: ‘Spinoza’s Multiversum’, over Spinoza’s filosofie en de moderne wetenschap. Voor meer informatie, kijk op: www.margotbrouwer.nl.

29 oktober 2022 – Nacht van de Nacht

Kring Minnaert doet weer mee met De Nacht van de Nacht op het Fort bij Vechten en ook bij het Beauforthuis in Austerlitz. Enkele leden zijn daar aanwezig met telescopen en in het Beauforthuis wordt ook een lezing verzorgd.

1 november 2022 – Harry Geurts:
Wolkenluchten

Lezing naar aanleiding van zijn onlangs verschenen boek ‘Weerspiegeld, het weer nader verklaard’. In de lezing gaat de auteur, Harry Geurts, onder meer in op de geschiedenis van de weerwaarneming, de start van het KNMI op de Sonnenborgh door meteoroloog Buys Ballot en zijn passie voor het weer en kunst. Het weer is een geliefd thema in muziek en in de schilderkunst. Het boek is volledig geïllustreerd met weerkunst uit de collectie van het Rijksmuseum, waarvan een aantal voorbeelden zullen worden getoond. Samenwerking van kunstenaars met (klimaat)wetenschappers leidt niet alleen tot projecten waarbij oude muziek nieuw leven wordt ingeblazen maar ook tot nieuwe muziek om de urgentie van het klimaatprobleem onder de aandacht te brengen. Een met muziek en met kunst toegelichte lezing!

Harry Geurts is oud-KNMI voorlichter en weerman.

29 november 2022 – Walter van Rensbergen:
Copernicus

Leven en werk van Nicolaus Copernicus (1473-1543) Copernicus was een wetenschapper die door niets of niemand van zijn stuk kon worden gebracht. Door het vroege overlijden zijn vader werd Nicolaus opgevoed door zijn oom: bisschop Lucas Watzenrode . De verstandhouding tussen beiden was prima maar Lucas dacht dat zijn neefje zijn opvolger zou worden. Om dit doel te bereiken stuurde hij hem meermaals naar Italië om gekneed te worden tot katholiek geestelijke. Na elke reis keerde hij echter naar huis met hele andere vaardigheden. Nicolaus gebruikte de waarnemingen voor zijn baanbrekende ideeën over de heliocentrische structuur van het zonnestelsel. Omdat sterrenkunde hem geen inkomen bezorgde was hij ook een afgestudeerde en uitstekende arts.

Walter van Rensbergen (° 13.10.1941) behaalde het licentiaat (master) aan de VU-Brussel. Daar was Kees de Jager zijn professor sterrenkunde. Hij werd doctor in de wiskunde en de natuurwetenschapper aan de RU-Utrecht. Zijn onderzoek ligt in de evolutie van dubbelsterren. Om een vrij hoofd te houden was hij ook een hardloper met Belgische titels (1963 en 1964) en records (1967 en 1988).

10 januari 2023 – Sera Markoff:
Tweede foto van een Zwart Gat.
Gezamenlijke lezing met het Natuurkundig Gezelschap

31 januari 2023 – Steven Bloemen:
Lichtflitsen en zwaartekrachtgolven

Op zoek naar licht van botsende neutronensterren met de BlackGEM telescopen
Sinds de eerste detectie van zwaartekrachtgolven in 2015 namen de LIGO en Virgo interferometers al bijna 100 keer zwaartekrachtgolven waar. In deze lezing bespreken we wat zwaartekrachtgolven precies zijn, hoe ze ontstaan, hoe ze gedetecteerd worden en wat we er als sterrenkundigen al uit geleerd hebben. De combinatie van waarnemingen van zwaartekrachtgolven en van zichtbaar licht, dat we veel beter kennen, opent bijkomende, unieke perspectieven. De locatie aan de hemel waar zwaartekrachtgolven vandaan komen, kan helaas niet nauwkeurig worden bepaald. Om de bronnen toch te lokaliseren, werden onder leiding van de Radboud Universiteit de BlackGEM telescopen gebouwd in Chili. We bespreken het ontwerp van deze telescopen en de eerste onderzoeksresultaten.

Steven Bloemen is project manager bij de Radboud Universiteit. Hij leidt momenteel de realisatie van de BlackGEM telescopen in Chili. In 2013 behaalde hij een Doctoraat in de Sterrenkunde aan de KU Leuven, met als onderwerp de studie van eclipserende dubbelsterren en asteroseismologie van compacte sterren. Als lid van het LIGO-Virgo consortium was hij co-auteur van de artikelen waarin de eerste detecties van zwaartekrachtstraling werden aangekondigd. Hiervoor ontving hij samen met dit consortium in 2016 ook de Breakthrough Prize in Fundamental Physics en de Gruber Prize in Cosmology.

21 maart 2023 – Astrid Eeuwes:
Micrometeorieten
Een korte lezing met na de pauze de jaarvergadering.

Jaarlijks valt er tonnen buitenaards materiaal op onze aarde. Variërend van kleine stofdeeltjes tot de wat grotere exemplaren meteorieten. De kleinste steentjes die veelal kleiner zijn dan een halve millimeter kun je overal terugvinden, zelfs op straat of op je dak. Leer hoe Astrid Eeuwes een onderzoek startte dat verrassende ontdekkingen opleverde.

Astrid Eeuwes is al meer dan een 10 jaar actief in de sterrenkunde. Naast haar passie voor micrometeorieten is zij actief als astrofotografe en geeft diverse lezingen over uitlopende onderwerpen. In 2015 lanceerde zij de website sterrenkundeapps.nl met daarop alle relevante apps die met de hobby sterrenkunde te gebruiken zijn. Haar algemene doel is om het onzichtbare zichtbaar te maken voor iedereen en mensen te blijven verwonderen.

18 april 2023 – Martijn van Gelder:
De James Webb telescoop

Het universum door de infrarood ogen van de James Webb ruimtelescoop

Op 25 December 2021 is de James Webb ruimtetelescoop, de meest geavanceerde ruimtetelescoop ooit gebouwd, gelanceerd. Met Webb kunnen we de ruimte bekijken door middel van infraroodstraling. Op de aarde kunnen we deze infraroodstraling niet meten vanwege onze atmosfeer. Door de hoge gevoeligheid van Webb en de 6.5m grote spiegel kunnen we nog beter inzoomen op verschillende astronomische objecten.

In deze lezing zal ik de eerste resultaten van de James Webb ruimtelescoop met u delen. Webb zal onder andere kijken naar de allereerste en jongste sterrenstelsels die 1 miljard jaar na de oerknal zijn gevormd. Dichterbij, in onze eigen Melkweg, kan
Webb door de stoffige wolken van stervormingsgebieden kijken en daar de jonge
vormende sterren en hun omringende protoplanetaire schijven zien. Tevens kan
Webb zogeheten exoplaneten, planeten rond andere sterren, detecteren en
informatie geven over de samenstelling van hun atmosferen.

Met Webb zullen we zelfs antwoorden gaan vinden op vragen die we nog niet hebben kunnen stellen.  De eerste afbeeldingen die zijn vrijgegeven op 12 juli 2022 laten al de grotepotentie zien van de wetenschap die met Webb kan worden bedreven.

Martijn van Gelder is momenteel promovendus aan de Leidse sterrenwacht in de onderzoeksgroep van prof. dr. Ewine van Dishoeck, waar hij zijn doctoraat verwacht te behalen aan het einde van de zomer van 2022. Zijn promotieonderzoek is vooral gericht op hoe sterren zoals de zon vormen met de specifieke focus op de vroegste stadia van het formatieproces. Na zijn promotie blijft hij bij de Leidse sterrenwacht om met de allereerste data van de James Webb ruimtetelescoop te werken.